Bật Mã Ôn: Vị trí khuất lấp và những ẩn ý sâu xa trong Tây Du Ký

Trong kho tàng văn học kinh điển Trung Hoa, Tây Du Ký của Ngô Thừa Ân luôn giữ một vị trí đặc biệt. Tác phẩm không chỉ là một câu chuyện phiêu lưu kỳ thú mà còn chứa đựng vô vàn tầng ý nghĩa sâu sắc. Một trong những chi tiết gây tò mò là chức quan Bật Mã Ôn mà Tôn Ngộ Không từng đảm nhiệm, một vị trí tưởng chừng nhỏ bé nhưng lại ẩn chứa nhiều bí ẩn.

Nguồn gốc và ý nghĩa của chức vụ Bật Mã Ôn

Sau khi Tôn Ngộ Không gây náo loạn địa phủ, sửa sổ sinh tử, Thái Bạch Kim Tinh đã tiến cử Ngọc Hoàng nên phong cho hầu vương một chức quan để dễ bề kiểm soát. Ngọc Hoàng đã nghe theo và ban cho Tôn Ngộ Không chức Bật Mã Ôn. Tuy nhiên, bản thân Ngộ Không và nhiều người đọc về sau không khỏi thắc mắc bật mã ôn là ai và chức vụ này thực chất là gì.

Thực tế, bật mã ôn tiếng trung có cách phát âm gần giống với 'Tỵ Mã Ôn' (避马瘟), có nghĩa là 'tránh bệnh ngựa'. Truyền thuyết dân gian từ thời Đông Hán cho rằng việc nuôi khỉ trong chuồng ngựa có thể giúp ngựa khỏe mạnh, tránh dịch bệnh. Một số dị bản còn nói đến việc sử dụng nước tiểu khỉ cái trộn với nước tiểu ngựa để phòng ngừa bệnh tật.

Trước Tôn Ngộ Không, vị trí này từng được giao cho một con khỉ cái. Khác với các vị thần tiên trường sinh bất lão, con khỉ này cuối cùng đã chết vì tuổi già. Do đó, vị trí Bật Mã Ôn đã bị bỏ trống trong một thời gian dài trước khi được trao cho Ngộ Không.

Sự phẫn nộ của Tôn Ngộ Không khi biết sự thật

Ban đầu, Tôn Ngộ Không rất vui mừng khi được làm quan trên thiên đình, ngày đêm chăm sóc đàn ngựa. Tuy nhiên, trong một buổi tiệc, khi hỏi về chức vụ của mình, Ngộ Không mới hay biết Bật Mã Ôn chỉ là một chức quan nằm ngoài 9 cấp bậc chính thức, là chức vụ nhỏ nhất, chuyên đi trông ngựa, không có chút quyền uy nào. Nghe lời giải thích rằng bật mã ôn là ai chỉ là kẻ trông ngựa, Ngộ Không vô cùng tức giận.

Hắn cảm thấy bị lừa gạt và sỉ nhục, bởi với thân phận 'vua khỉ' ở Hoa Quả Sơn, việc phải đi chăn ngựa cho thiên đình là điều không thể chấp nhận. Sự cao ngạo và hiếu danh của Tôn Ngộ Không bùng nổ. Hắn tuyên bố không làm nữa, đạp đổ công quán và bỏ về Hoa Quả Sơn, khởi đầu cho chuỗi sự kiện náo loạn thiên cung sau này.

Ẩn ý đằng sau chức vụ Bật Mã Ôn

Nhiều nhà nghiên cứu và độc giả đã đưa ra nhiều góc nhìn khác nhau về việc Ngọc Hoàng ban cho Tôn Ngộ Không chức Bật Mã Ôn. Liệu đây chỉ là một sự giễu cợt của đấng tối cao với một con khỉ nổi loạn từ hạ giới?

Một khía cạnh có thể nhận thấy rõ ràng là sự háo danh của Tôn Ngộ Không. Hầu vương rất thích được khen ngợi và công nhận. Chính vì mong muốn có một danh phận trên thiên đình mà Ngộ Không dễ dàng rời bỏ Hoa Quả Sơn. Khi nhận ra chức vụ này không tương xứng với mong đợi, hắn lập tức phản kháng.

Bên cạnh đó, việc đặt Ngộ Không vào vị trí trông ngựa còn có thể là một cách để 'trói chân' hắn. Thiên đình có thể đã nhận thấy sức mạnh và sự nguy hiểm tiềm tàng của Tôn Ngộ Không, nên muốn giữ hắn ở một vị trí an toàn, ít gây ảnh hưởng đến trật tự chung. Tuy nhiên, với bản tính bất kham của Ngộ Không, điều này càng thúc đẩy khát vọng tự do và khẳng định bản thân của hắn.

Bật Mã Ôn hay Bạch Mã Ôn: Phân biệt thuật ngữ

Trong một số ngữ cảnh, người đọc có thể nhầm lẫn giữa 'Bật Mã Ôn' và 'Bạch Mã Ôn'. Cần làm rõ rằng, 'Bật Mã Ôn' (弼马温) là tên chức vụ của Tôn Ngộ Không. Trong khi đó, 'Bạch Mã' (白马) là tên của con ngựa mà Đường Tăng cưỡi trong suốt hành trình thỉnh kinh (tên đầy đủ là Bạch Long Mã, hóa thân từ Tam thái tử Sái Tình).

Do đó, bật mã ôn hay bạch mã ôn là hai khái niệm hoàn toàn khác biệt, không liên quan đến nhau về mặt chức vụ hay nhân vật.

Di sản của chức vụ Bật Mã Ôn trong Tây Du Ký

Ngay cả sau khi rời bỏ chức vụ và trở thành Tề Thiên Đại Thánh hay Đấu Chiến Thắng Phật, Tôn Ngộ Không vẫn luôn ghét cay ghét đắng khi bị gọi là Bật Mã Ôn. Các yêu tinh và cả Trư Bát Giới cũng thường xuyên lấy chức vụ này ra để chọc tức Đại Thánh, lợi dụng điểm yếu về lòng tự trọng và sự hiếu danh của ông.

Câu chuyện về chức Bật Mã Ôn không chỉ làm nổi bật tính cách phức tạp của Tôn Ngộ Không mà còn phản ánh những mưu lược, tính toán trong chốn quan trường thiên đình. Nó cho thấy ngay cả những nhân vật mạnh mẽ nhất cũng có những điểm yếu và bị chi phối bởi danh vọng, địa vị.

Lời kết

Chức vụ Bật Mã Ôn, dù chỉ là một giai đoạn ngắn ngủi trong cuộc đời phiêu lưu của Tôn Ngộ Không, đã để lại dấu ấn sâu đậm, làm phong phú thêm hình tượng nhân vật và tầng lớp ý nghĩa của Tây Du Ký. Nó nhắc nhở chúng ta rằng, danh vọng đôi khi là một cái bẫy, và giá trị thực sự của một con người không nằm ở chức tước mà ở bản lĩnh và chí hướng.