Mặt trời lên thiên đỉnh mỗi năm 2 lần ở khu vực nào và khi nào?

Hiện tượng thiên nhiên luôn ẩn chứa những điều kỳ diệu và đôi khi gây tò mò cho con người. Một trong số đó là hiện tượng mặt trời lên thiên đỉnh, khi vầng dương dường như đứng bóng ngay trên đỉnh đầu. Câu hỏi đặt ra là: hiện tượng mặt trời lên thiên đỉnh mỗi năm 2 lần ở khu vực nào và khi nào chúng ta có thể chứng kiến điều này?

Thiên đỉnh là gì và hiện tượng mặt trời lên thiên đỉnh

Thiên đỉnh, hay còn gọi là điểm thiên đỉnh, là điểm cao nhất trên bầu trời ngay phía trên đầu người quan sát. Theo định nghĩa, đó là điểm có độ cao 90 độ so với đường chân trời. Khi nói về hiện tượng mặt trời lên thiên đỉnh, chúng ta hiểu rằng đó là khoảnh khắc Mặt Trời nằm ở vị trí cao nhất trên bầu trời, thẳng đứng với đỉnh đầu người quan sát. Điều này đồng nghĩa với việc tia sáng Mặt Trời chiếu vuông góc xuống bề mặt Trái Đất, tạo ra góc nhập xạ bằng 90 độ.

Hiểu về chuyển động biểu kiến của Mặt Trời

Để lý giải hiện tượng mặt trời lên thiên đỉnh mỗi năm 2 lần tại khu vực nhất định, chúng ta cần hiểu về chuyển động biểu kiến của Mặt Trời. Đây là một chuyển động không có thật, là ảo ảnh quang học mà chúng ta quan sát được do Trái Đất quay quanh Mặt Trời và trục quay của nó luôn nghiêng một góc khoảng 66 độ 33 phút so với mặt phẳng quỹ đạo. Chính sự nghiêng này khiến Mặt Trời lần lượt chiếu thẳng góc xuống các vĩ độ khác nhau trên Trái Đất trong suốt một năm.

Diễn biến chuyển động biểu kiến của Mặt Trời trong năm như sau:

• Ngày 21 tháng 3 (Xuân phân): Mặt Trời chiếu thẳng góc xuống Xích đạo.
• Từ 21 tháng 3 đến 22 tháng 6: Mặt Trời dịch chuyển dần lên phía Bắc, lên thiên đỉnh tại Chí tuyến Bắc vào ngày 22 tháng 6 (Hạ chí).
• Từ 23 tháng 9 đến 22 tháng 12: Mặt Trời từ Xích đạo di chuyển dần xuống phía Nam, lên thiên đỉnh tại Chí tuyến Nam vào ngày 22 tháng 12 (Đông chí).
• Sau ngày 22 tháng 12, Mặt Trời lại tiếp tục chuyển động dần về Xích đạo, rồi hướng lên Chí tuyến Bắc, khép kín chu kỳ chuyển động biểu kiến hằng năm giữa hai chí tuyến.

Thời điểm và địa điểm Mặt Trời lên thiên đỉnh

Hiện tượng mặt trời lên thiên đỉnh mỗi năm 2 lần ở khu vực nào? Câu trả lời là đa số các địa điểm nằm giữa hai chí tuyến Bắc và Nam, bao gồm cả Xích đạo. Những nơi nằm ngoài vùng này sẽ không thể quan sát được hiện tượng này.

Cụ thể:

• Tại Xích đạo: Hiện tượng này diễn ra hai lần trong năm, vào ngày Xuân phân (khoảng 21 tháng 3) và ngày Thu phân (khoảng 23 tháng 9).
• Tại Chí tuyến Bắc và Nam: Mặt Trời lên thiên đỉnh một lần duy nhất trong năm. Cụ thể là ngày Hạ chí (22 tháng 6) tại Chí tuyến Bắc và ngày Đông chí (22 tháng 12) tại Chí tuyến Nam.

Như vậy, vùng nội chí tuyến là khu vực mà hiện tượng Mặt Trời lên thiên đỉnh xảy ra hai lần trong năm, vào những ngày không phải là ngày chí.

Mặt trời lên đỉnh mỗi năm 2 lần ở khu vực nào tại Việt Nam?

Do Việt Nam nằm ở bán cầu Bắc và nằm trong vùng nội chí tuyến, nên chúng ta có cơ hội quan sát hiện tượng mặt trời lên thiên đỉnh mỗi năm 2 lần. Thời điểm này thường rơi vào khoảng từ cuối tháng 4 đến giữa tháng 8 hàng năm. Cụ thể, một lần vào khoảng tháng 4-5 và một lần nữa vào khoảng tháng 7-8, tùy thuộc vào từng địa điểm cụ thể trên lãnh thổ Việt Nam.

Bảng dưới đây so sánh thời điểm Mặt Trời lên thiên đỉnh ở các vĩ độ khác nhau:

Như vậy, câu trả lời cho câu hỏi mặt trời lên thiên đỉnh mỗi năm 2 lần ở khu vực nào là vùng nội chí tuyến, bao gồm cả Xích đạo.